R!şad İbrah$mov

Ruhlandıran lay!hələr: !darəetmə !ncəsənət!.

Bakı, MİMTA YAYIMLARI, 2025, 296 səh.

ISBN: 978-9952-8557-0-8

Bu k!tab lay!hə menecment! dünyasına s!z!n bələdç!n!zd!r – burada klass!k me-

todlar prakt!k nümunələr və !$lək alətlərlə b!rlə$d!r!l!b. Sahəyə yen! ba$layanlar və b!-

l!klər!n! strukturla$dırmaq !stəyən təcrübəl! mütəxəss!slər üçün nəzərdə tutulmu$dur.

K!tabda u%urun üç əsas aspekt!nə xüsus! d!qqət yet!r!l!r: proseslər, !nsanlar və da-

yanıqlılıq. S!z sınaqdan keçm!$ yana$malardan və hazır $ablonlardan !st!fadə edərək

lay!hələr!n!z! daha e& ekt!v planla$dırma%ı, !darə etməy! və u%urla ba$a çatdırma%ın

s!rlər!n! öyrənəcəks!n!z. Burada həmç!n!n lay!hə menecer!n!n əsas rolları, kompetens!-

yaları və u%ur göstər!c!lər! ətra ı ara$dırılır. Nəhayət, dayanıqlılıq konseps!yası !lə tanı$

olaraq !darəetmə b!l!klər!n!z! daha da dər!nlə$d!rəcəks!n!z.

K!tab s!zə təkcə nəzər!yyə dey!l, həm də gündəl!k !$!n!zdə kömək edəcək prakt!k!

alətlər təqd!m ed!r: real !$ keyslər!, testlər, çek-l!stlər, $ablonlar və tap$ırıqlar. O s!z! yen!

z!rvələrə ruhlandıraraq lay!hə menecment!ndə et!barlı yolda$ınıza çevr!ləcəkd!r.

Bütün hüquqlar qorunur. Bu k!tabın heç b!r

h!ssəs! müəll!f hüquqları sah!blər!n!n yazılı

!cazəs! olmadan heç b!r formada yayıla b!lməz.

Nə$rə məsul: (səd Aslano%lu

Qapa%ın d!zaynı: Fər!d Rzazadə

Tərt!bat: Fəxr! Vəl!yev

Korrektor: Aq$!n (lədd!no%lu

Səh!fələy!c!: Sevər )ovqatova

M$nn!tdarlıq

Lay!hə menecment! 2017-c! !ldən et!barən həyatımın ayrıl-

maz h!ssəs!nə çevr!ld!. Halbuk! bu səyahətə daha əvvəl, 1999-cu

!ldən ba$lamı$dım. Buna görə də karyeramın !k! fərql! mərhələdən

keçd!y!n! həm!$ə qeyd ed!rəm: !ntu!s!ya və təcrübəyə əsaslanan

“vəh$! !darəetmə” dövründən standartlara söykənən, $üurlu və

strukturla$dırılmı$ yana$maya keç!d. 2017-c! !l məhz bu transfor-

mas!yanın ba$lan%ıcı oldu və bu dəy!$!kl!k mən!m həm pe$əkar,

həm də !nsan k!m! böyüməy!mə töhfə verd!.

Bu yolda a!ləm!n dəstəy! əvəzs!z olub. Həyat yolda$ım F!dan

Kər!mova tərəddüdlər!m oldu%u anlarda mən! ruhlandırıb və da!m

dəstək göstər!b. D!l$ad və R!$ad PMO.az-ın !nk!$afına verd!klər!

töhfələrlə yana$ı, mənə hər b!r lay!hən!n təkcə !$ dey!l, daha yax-

$ı gələcəyə !nvest!s!ya oldu%unu xatırladıblar. Hələl!k $!rkət!n b!r

h!ssəs! olmasalar da, İradə və Tamerlan da bu yolda mən!m üçün

!lham mənbəy!d!r.

PMO.az komandası xüsus! tə$əkkürə lay!qd!r. Bu !stedadlı,

məqsədyönlü və fədakar gənclər mən!m üçün !k!nc! a!ləyə çev-

r!l!blər. B!rl!kdə çət!nl!klər!n öhdəs!ndən gəlm!$, qeyr!-standart

həll yolları tapmı$ və u%urları bölü$mü$ük. Məhz onların dəstəy!

və səylər! sayəs!ndə həyatımın ən önəml! lay!hələr!ndən b!r! olan

“Lay!hə dü$üncə məktəb!” lay!həm! həyata keç!rə b!ld!m. Onlar

hər zaman yanımda olub, düzgün yolları tapma%a kömək ed!b və

daha !dd!alı hədə ərə çatmaq üçün !lham verməkdəd!rlər. Üstəl!k,

mən!m xarakter!mə səb!r göstərmələr! də ayrıca təqd!rəlay!qd!r!

Bu k!tabın ərsəyə gəlməs!ndə əməy! olan hər kəsə – !lk oxu-

cularıma, məsləhətlər!, !deyaları və konstrukt!v tənq!dlər! !lə onu

daha da təkm!llə$d!rən !nsanlara xüsus! m!nnətdarlı%ımı b!ld!-

r!rəm. K!tab təkcə mən!m dey!l, b!z!m b!rgə səylər!m!z!n nət!cəs!-

d!r və s!z!nlə !$ləmək mən!m üçün böyük qürurdur.

Lay!hə menecment! yolunu seçm!$ hər kəsə m!nnətdarlı%ımı

b!ld!r!rəm. S!z!n enerj!n!z, !nk!$af həvəs!n!z və !$!n!zə olan sev-

g!n!z bu pe$ən! un!kal edən əsas am!llərd!r. (m!nəm k!, bu k!tab

s!z!n üçün masaüstü bələdç!n!zə çevr!ləcək və pe$əkar yolunuzda

s!zə dəstək olacaq.

Qoy bu !$ təkcə b!z!m u%urumuz dey!l, həm də dayanıqlı və

e& ekt!v lay!hə menecment!nə can atan hər kəs üçün !lham mən-

bəy! olsun. Çünk! ətrafınızda güvənə b!ləcəy!n!z b!r komanda və

sevd!klər!n!z olduqda hər $ey mümkündür.

D!rin hörm!t v!

minn!tdarlıqla,

R!şad İbrahimov

Münd!r$cat

Mü!ll$f haqqında . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

N!şr$yyatdan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11

G$r$ş

 Lay!hə menecment! dünyasına xo$ gəlm!s!n!z!. . . . . . . . .15

 Bu k!tabın oxucusu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

 Struktur b!lg!lər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19

Ön söz !v!z$n!

 Mən!m lay!həm: PMO.az Lay!hə Dü$üncə Məktəb!. . . . . .23

1-c$ h$ss!. S!n k$ms!n v! haradan g!lm$s!n?

Dax$l! n!z!r yet$r!k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .31

 Lay!hələr yoxsa proses möcüzələr!? . . . . . . . . . . . . . . . . . .32

 Lay!hə yoxsa proses? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38

 Keçərl!s! hansıdır? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .41

 Beynəlxalq sert!f!kat üçün tövs!yələr çek-l!st! . . . . . . . . . 43

 Dünyanı dəy!$d!rən lay!hələr!n nümunələr! . . . . . . . . . . 49

 Top 50 ən nüfuzlu lay!hələr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .51

 U%urlu və u%ursuz lay!hələr!n göstər!c!lər! . . . . . . . . . . . 56

Lay$h! mutas$yaları. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63

 Da$ cədvəllərdən rəqəmsal lövhələrədək . . . . . . . . . . . . . 63

 Çev!kl!k m!qras!yası . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68

 Scrum, Kanban, Lean və Extreme Programm!ng (XP)

sınayın. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .71

 Mövzunu möhkəmlədək . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77

2-c$ h$ss!. Uğurun açarı $nsanlardır

S!rk!rd!, s!n k$ms!n? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83

 Bu$!do . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90

 Cəngavərl!k kodeks!. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97

 L!der kodunun sındırılması . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .101

 Özünü sına . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104

Ustadın s$rl!r$ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109

 Danı$maq və d!nləmək !ncəsənət!. . . . . . . . . . . . . . . . . . .110

 ICB4-də “İnsanlar” kompetens!yası . . . . . . . . . . . . . . . . . 112

 Lay!hə menecer! prof!l!. Tap$ırıq. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115

 Komanda s!nerj!s! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .118

 (sas rolları müəyyən etmək üçün çek-l!st . . . . . . . . . . . .122

 Lay!hədə komandanın formala$dırılması. Tap$ırıq . . . .125

 Mot!vas!ya və cəlb olunma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .129

 Mot!vas!yanın q!ymətlənd!r!lməs!. Tap$ırıq. . . . . . . . . . . 131

3-cü h$ss!. Prosesl!r$n orkestr$ – strukturda

xaosun sehr$

Prosesl!r$n h$km!t$n$ üz! çıxarırıq . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .137

 )eytan təfərrüatlardadır . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .137

 Pazlın parçaları . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .141

 Qaçılmazı qəbul etmək . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .145

 İncələy!r!k və xatırlayırıq . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148

4-cü h$ss!. Dayanıqlılıq

Qısamüdd!tl$ h!d! !r$ uzunmüdd!tl$

t!s$rl! balanslaşdırmaq . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155

 Ölümsüzlüyün s!rlər!. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156

 Dayanıqlı transformas!yalar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160

 Dayanıqlı lay!hələr!n u%urlu nümunələr!. . . . . . . . . . . . .163

 Lay!hən!n dayanıqlılıq təhl!l! çek-l!st! . . . . . . . . . . . . . . 166

 Dayanıqlı lay!hə planının hazırlanması

üçün prakt!k! tap$ırıqlar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .172

Lay$h! menecer$ karyerasında növb!t$ addımlar

 Müəll!fdən mentorluq . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .185

 S!z!n $əxs! !nk!$af yol xər!tən!z . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186

Əlav! 1. T!crüb! yolu $l! öyr!nm!

 Lay!hə bələdç!n!z. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .191

Əlav! 2. S!n!dl!r$n gen$ş t!sv$r$. (ablonlar

1. S!n!dl!r$n gen$ş t!sv$r$ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .197

 “Lay!hə n!zamnaməs! (Project Charter)” $ablonu. . . . . .197

 “Maraqlı tərə ər!n reyestr! (Stakeholder Reg!ster)”

$ablonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199

2. Planlaşdırma. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .201

 “Lay!hə !darəetmə planı (Project Management Plan)”

$ablonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .201

 “Lay!hən!n əhatə da!rəs! (Scope Statement)” $ablonu. . .204

 “Lay!hə cədvəl! (Project Schedule)” $ablonu. . . . . . . . . 206

 “Lay!hə büdcəs! (Cost Basel!ne)” $ablonu . . . . . . . . . . . 208

 “Keyf!yyət !darəetmə planı (Qual!ty Management Plan)”

$ablonu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .210

 “R!sk !darəetmə planı (R!sk Management Plan)”

$ablonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .212

 “R!sk qeyd!yyatı (R!sk Reg!ster)” $ablonu . . . . . . . . . . . .215

 “Resurs !darəetmə planı (Resource Management Plan)”

$ablonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .217

 “Kommun!kas!ya !darəetmə planı

(Commun!cat!ons Management Plan)” $ablonu . . . . . . .219

 “Satınalma !darəetmə planı

(Procurement Management Plan)” $ablonu. . . . . . . . . . .221

 “Dəy!$!kl!k !darəetmə planı (Change Management Plan)”

$ablonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .223

 “Məsul!yyət!n təy!natı matr!s!

(Respons!b!l!ty Ass!gnment Matr!x, RAM)” $ablonu . . .225

3. İcra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .227

 “Görü$ protokolu (Meet!ng M!nutes)” $ablonu . . . . . . . .227

 “Dəy!$!kl!k sor%u forması (Change Request Form)”

$ablonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229

 “Tap$ırıq vərəq! (Task Ass!gnment Sheet)” $ablonu. . . .231

4. Mon$tor$nq v! n!zar!t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .233

 “Lay!hə vəz!yyət! hesabatları (Project Status Reports)”

$ablonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .233

 “Problem və dəy!$!kl!k qeydlər! (Issue and Change Log)”

$ablonu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236

 “Keyf!yyətə nəzarət çek-l!st! (Qual!ty Control Checkl!st)”

$ablonu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238

 “Performans qraf!klər! (Performance Charts)”

$ablonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .241

5. Tamamlama . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243

 “Öyrən!lən dərslər sənəd! (Lessons Learned Document)”

$ablonu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243

 “Yekun lay!hə hesabatı (F!nal Project Report)”

$ablonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246

 “Qəbul sənəd! (Acceptance Document)” $ablonu. . . . . 249

 “Lay!hə arx!v! (Project Arch!ve)” $ablonu . . . . . . . . . . . .252

Əlav! 3. Artefaktlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .255

Əlav! 4. Term$nl!r lüğ!t$ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259

Mü!ll$f haqqında

R!şad İbrah$mov – lay!hələr!n !darə ed!lməs! üzrə ekspert,

25 !ldən artıq təcrübəyə mal!k pe$əkar rəhbər və v!z!onerd!r. Onun

pe$əkar karyerası ne , İT, bankçılıq, !stehsalat, log!st!ka və dövlət

strukturu k!m! müxtəl!f sektorlarda lay!hələr!n !darə ed!lməs!n!

əhatə ed!r. Rə$ad lay!hələr!n !darə ed!lməs! sahəs!ndə !darəetmə

və konsalt!nq x!dmətlər!, eləcə də təl!m proqramları təqd!m edən

PMO.az Lay!hə Dü$üncə Məktəb!n!n təs!sç!s! və d!rektoru, eyn!

zamanda Azərbaycanın lay!hə !darəetməs! üzrə AZS ISO 21500 və

AZS ISO 21502 dövlət standartlarının tərt!batçısıdır.

Rə$ad Lomonosov adına Moskva Dövlət Un!vers!tet!ndə stra-

tej! !darəetmə və sah!bkarlıq !xt!sası üzrə MBA dərəcəs! almı$dır.

Onun buraxılı$ !$! !darəetmədə yen! yana$ma k!m! Lay!hə Of!s!n!n

roluna həsr olunub. O həmç!n!n RANEPA-nın Dövlət İdarəç!l!k Al!

Məktəb!ndə EMPM proqramı üzrə təhs!l!n! ba$a vurub. (sas təhs!-

l!n! !sə Azərbaycanda Qərb Un!vers!tet!ndə almı$dır.

Müəll!f b!r sıra beynəlxalq sert!f!katlara mal!kd!r, o cümlə-

dən IPMA Level-A: Sert!f!katla$dırılmı$ Portfol!o D!rektoru, PMI

PMO-CP, GPM-b, QMS ISO 9001. Onun yüksək pe$əkarlı%ı

“Project Manager 2019” Açıq Ümumrus!ya Müsab!qəs!ndə təs-

d!qlənərək f!naladək yüksəlm!$, həmç!n!n GPM Awards Russ!a

2024 müsab!qəs!n!n “Tə$k!latın l!der!” nom!nas!yasına lay!q gö-

rülmü$dür. Karyerası müddət!ndə o, rəqəmsal transformas!ya la-

y!hələr!n! u%urla həyata keç!r!b, lay!hələr!n !darə ed!lməs! of!slər!

və tətb!q s!stemlər! qurub, b!znes proseslər!n!n avtomatla$dırıl-

ması k!m! lay!hələrə rəhbərl!k ed!b. Onun fəal !$!nə PMO Global

Awards, GPM Awards Russ!a beynəlxalq müns! ər kom!tələr!n!n

üzvü, q!ymətlənd!r!c! k!m! !$t!rak, mentorluq və Azərbaycanda və

xar!cdə master-klasların keç!r!lməs! dax!ld!r.

Rə$ad İbrah!mov müas!r lay!hə !darəetmə standartları və me-

todolog!yalarından !st!fadən!n tərəfdarıdır. O, IPMA, PMI, GPM P5

və ISO standartlarına uy%un təcrübələr həyata keç!rm!$, dövlət və

özəl sektorlarda lay!hən!n !darə ed!lməs! bacarıqlarını !nk!$af et-

d!rmək üçün təhs!l proqramları yaratmı$dır. Çoxsaylı məqalələr!n

müəll!f!d!r. Onun !$! d!gər mütəxəss!slər! b!znes və !darəetmədə

mürəkkəb problemlər!n həll! üçün lay!hə əsaslı yana$manı !nk!$af

etd!rməyə və tətb!q etməyə ruhlandırır. Onun m!ss!yası həm də tə$-

k!latları və fərdlər! mütərəqq! lay!hə !darəetmə təcrübələr!n! həya-

ta keç!rməyə ruhlandırmaq, onlara stratej! məqsədlərə na!l olmaq

və performanslarını yax$ıla$dırmaqda kömək etməkd!r.

N!şr$yyatdan

B!z belə b!r lay!hən!n b!r h!ssəs! olmaqdan məmnunuq və k!-

tabın müəll!f! !lə !$ləməkdən zövq aldıq. Danı$ıqlar davam edər-

kən b!z nə$r!n əməkda$lı%ı üçün uzunmüddətl! əlaqələr! necə qura

b!ləcəy!m!z! da!m dü$ünürdük. B!z arzulayırıq k!, bu k!tab s!z!n

!stəklər!n!z! və f!kr!n!z! görə b!ləcəy!n!z nə$rlər s!ls!ləs!nə dax!l ol-

sun.

K!tabın müəll!f! yaradıcılı%ını təkm!llə$d!rməyə hər zaman

açıqdır. B!r nə$r k!m! b!z onun oxucuların və pe$əkar !ct!ma!yyət!n

rəylər!n! nəzərə almaq öhdəl!y!n! qürurla dəstəkləy!r!k. İstər $ərh,

tövs!yə və ya konstrukt!v tənq!d olsun, etd!y!n!z hər b!r təkl!f bu

k!tabın, lay!hən!n !darə ed!lməs! üzrə pe$əkarlar üçün daha da

faydalı və ruhlandırıcı olacaq.

Hər hansı b!r f!k!r və ya $ərh!n!z olarsa, book@pmo.az

elektron ünvanına yazaraq və ya sos!al $əbəkələr vas!təs!lə müəl-

l! ə əlaqə saxlaya b!lərs!n!z:

L!nked!n: https://www.l$nked$n.com/$n/rashad-$brah$mov/

Fikirl!riniz v! r!yl!riniz

bizl!r v! mü!llif üçün çox d!y!rlidir!